ابو الحسن قزوينى
165
فوايد الصفويه ( فارسى )
موشها جنگ و منازعه اتفاق افتاده ، موشها بر گربهها غالب آمدند و گربهها هزيمت اختيار نموده ، راه شهر گرفتند . در آن سال به حكم بارى جل شأنه در مرو قحط پديد آمد . و هم در آن آوان بيرام على خان مروى ارادت زيارت مشهد مقدس كرده ، روانه شده ، شرفياب گرديد . فيما بين مرو و مشهد قلعهاى است موسوم به چهچه . چون آن ، سر حد را قطاع الطريقان خلق توران است ، خلق آن قريه كه عبارت از پانصد خانوار باشند ، همگى باتفاق بيرام على خان به شرف زيارت مشرف شده بودند . از اتفاق زمان پنج هزار سوار ، اوزبكان راهزنان وقت يافته ، به آن قريه رسيده ، حوضى كه بر دروازه قلعه وصل است تصرف نموده ، يورش به قلعه بردند . قريب پنجاه مرد ضعيف كه قوت بر حركت نداشتند در قلعه بودند . زنان چابك دستى كرده كلاههاى مردانه بر سر گذارده و اسلحه حرب بسته ، قريب پانصد زنان و دختران متفق شده تا مدت پنج روز قلعدارى [ مىكردند ] . چون آب در دست اوزبكان [ بود ] ، تشنگى بر نسوان زور آورده ، دروازهء قلعه را گشوده به هيئت اجتماعى ، يورش بر سنگر اوزبكان بردند . اوزبكان نيز پاى جرأت پيش نهاده [ 248 چ ] فيما بين جنگ عظيم در پيوست . آخر الامر اوزبكان تاب نياورده راه فرار اختيار كردند . الحق آن زنان ، زياده از مردان داد جوانمردى دادند . همچنين در عراق دختر حاجى طوغان فراهانى شمشير ايرانى بر كمر بسته ، با كريم زند جنگهاى نمايان كرده ، آخر الامر در دست روميه كشته گرديد . چون اين واردات و حالات از عجايب حكايات و غرايب روايات بود ، بعرض ارباب بصيرت رسانيد . در ايام دولت خود ، تيمور سلطان سرداران نامى خود چون مددخان و اسلام خان را براى تسخير ملك خراسان با لشكر گران مكرر فرستاده بود ، [ كه ] همگى بى نيل مقصود مراجعت كردند . مكرر از دست عبد العلى خان ميش مست ترشيزى و مير محمد خان عرب زنگوئى طبسى و ممش خان ميش مست كرد [ بدون نتيجه مراجعت كردند ، زيرا ] كه اين سرداران هر يك زياده از يك هزار سوار و پياده نداشتند و ابداليان زياده از سى هزار ، و مالك توپخانه و زنبورك خانه و جزاير خانه بودند . همواره از دست اعراب خراسان خفت و ذلت كشيده